Tomasz Chudy Natalia Robakowska Milosz Zwierzyk

Interpelacja w sprawie stanu przygotowania organów prowadzących do objęcia obowiązkiem szkolnym dzieci sześcioletnich

6 lutego 2013 r.

Zgodnie z wprowadzonymi zmianami w systemie edukacji za dwa lata od 1 września 2014 r. do szkoły obowiązkowo trafią wszystkie sześciolatki. W efekcie w tych placówkach znajdzie się o 270 tys. uczniów więcej niż obecnie.

W związku z zaistniała sytuacją zwracam się do Pani Minister z pytaniami
1. Jak przedstawia się stan przygotowania szkół do przyjęcia sześciolatków?
2. Czy wystarczająca liczba nauczycieli posiada odpowiednie kwalifikacje do pracy z sześciolatkami?
3. Jaki odsetek placówek posiada odpowiednią infrastrukturę np. kąciki zabaw?
4. Ile nowych oddziałów powstanie, jak liczne będą wtedy klasy?

 

Odpowiedź Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, Przemysława Krzyżanowskiego

Odpowiadając na interpelację Posła na Sejm RP Pana Macieja Bolesława Orzechowskiego – (SPS-023-14257/13) – w sprawie stanu przygotowania organów prowadzących do objęcia obowiązkiem szkolnym dzieci sześcioletnich uprzejmie informuję:

Od marca 2009 roku, a więc od momentu uchwalenia przez Sejm obowiązku szkolnego dla dzieci sześcioletnich, samorządy terytorialne przygotowują szkoły do obniżenia wieku szkolnego. W większości samorządów nie występuje problem związany z brakiem sal lekcyjnych dla dodatkowego rocznika w szkołach podstawowych, ponieważ istniejąca infrastruktura szkolna przystosowana była do większej liczby uczniów.

W pierwszej kolejności samorządy decydowały się na zmniejszenie liczby uczniów w klasie co potwierdzają dane o liczebności oddziałów w szkołach podstawowych. Zwiększeniu uległy liczby godzin dodatkowych zajęć realizowanych przez szkoły.
W zakresie wsparcia samorządów w przygotowaniu szkół na przyjęcie sześciolatków w latach 2009-2012 w ramach:
• części oświatowej subwencji ogólnej w latach 2009-2012, w związku ze
szkolną edukacją dzieci sześcioletnich, organy prowadzące szkoły otrzymały
prawie 1448 mln zł;
• rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej w latach 2009-2011 na doposażenie nowych sal lekcyjnych i gimnastycznych w szkołach podstawowych przekazano gminom 49 mln zł. Na remonty bieżące obiektów szkół podstawowych przekazano ponad 157 min zł;
• rządowego programu wspierania w latach 2009-2014 organów prowadzących w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki w klasach I-III szkół podstawowych i ogólnokształcących szkół muzycznych l stopnia – Radosna szkoła w latach 2009 – 2012 wydatkowano ponad 293 mln zł. Ponad 12 100 szkół podstawowych zostało wyposażonych w nowoczesne pomoce dydaktyczne – specjalne miejsca służące do rekreacji i prowadzonej aktywnymi metodami edukacji uczniów klas l – III. Powstało również ponad 2600 zewnętrznych placów zabaw;
• projektu systemowego Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I-III szkół podstawowych przeznaczono 150 milionów € (około 624 mln zł). Z tego projektu zakontraktowano już ponad 400 mln zł. Jego celem jest wsparcie wszystkich szkół podstawowych w procesie indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I-III;
• projektu systemowego Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi związanego z indywidualnym podejściem do potrzeb ucznia oraz zorganizowaniem dla niego odpowiedniego wsparcia na terenie szkoły co ma istotne znaczenie w związku z objęciem edukacją dzieci sześcioletnich wydano prawie 7,5 mln zł.

Podsumowując w związku z edukacją dzieci sześcioletnich łącznie z budżetu państwa do gmin przekazano 1 898 mln zł. Ponadto na wsparcie szkół ze środków unijnych przeznaczono około 631,5 mln zł.

Ponadto uprzejmie informuję, że wstępna analiza dotycząca realizacji rządowego programu „Radosna szkoła” w roku 2012 wskazuje, że kolejnych 386 szkół utworzyło szkolne miejsca zabaw przeznaczone do pracy z dzieckiem w młodszym wieku szkolnym. Oznacza to w ponad 12 100 szkołach utworzone zostały kąciki zabaw, co stanowi 94 % uprawnionych szkół. Ponadto w kolejnych 625 szkołach zostały utworzone szkolne place zabaw, a zatem ich liczba wzrosła do ponad 2600. Poprawa infrastruktury szkolnej to ważny element przystosowania szkół do przyjęcia najmłodszych uczniów.

Należy stwierdzić, że kontrole sanitarne potwierdzają przygotowanie szkół do pracy z młodszym dzieckiem. W kontrolach, przeprowadzonych w pierwszym półroczu 2012 roku przez Państwową Inspekcję Sanitarną, bardzo dobrą lub dobrą ocenę stanu przygotowania szkoły podstawowej do obniżenia wieku otrzymało ponad 93% skontrolowanych placówek.
Bardzo ważne jest przygotowanie nauczycieli do pracy z dzieckiem w młodszym wieku szkolnym. Nauczyciele pracujący w szkołach, bez wątpienia posiadają kwalifikacje do pracy z dzieckiem młodszym. Wszyscy nauczyciele pracujący w klasach I-III muszą posiadać kwalifikacje odpowiednie do pracy z młodszym dzieckiem w przedszkolu i szkole.

Ponad 80% szkół podstawowych uczestniczy w programie realizowanym w ramach projektu systemowego finansowanego ze środków unijnych Indywidualizacja procesu nauczania w klasach I-III, w ramach którego nauczyciele najmłodszych klas doskonalą swoje umiejętności pracy z uczniami. W ramach projektu, szkoły wyposażane są w pomoce dydaktyczne pozwalające lepiej dostosować nauczanie do indywidualnych potrzeb oraz prowadzone są dodatkowe zajęcia z uczniami. Wsparciem zostało objętych ponad 512 tysięcy uczniów.

Zwiększa się liczba nauczycieli opiekujących się dziećmi w świetlicy. Od roku 2008/2009 liczba etatów nauczycieli świetlicowych wzrosła o ponad 10% mimo spadku liczby uczniów o 4,7%. Z badania zleconego przez MEN w ramach projektu unijnego wynika, iż ze świetlicy korzystało 70% uczniów badanych szkół podstawowych. Młodsze dzieci korzystają zatem z lepiej zorganizowanej opieki świetlicowej w szkołach podstawowych.

Coraz więcej dzieci uczących się w szkołach podstawowych ma możliwość korzystania z posiłków w szkole. W 2012 roku z posiłków w szkołach podstawowych skorzystało 40% uczniów. Polskie szkoły mają możliwość uczestniczenia w programach ustanowionych przez Komisję Europejską, w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, realizowanych przez Agencję Rynku Rolnego: Szklanka Mleka i Owoce w szkole. Mleko i przetwory mleczne spożywa 2,4 mln dzieci. Szacuje się, że dzieciom uczestniczącym w programie Owoce w szkole od jego uruchomienia w roku szkolnym 2009/2010 do końca roku szkolnego 2011/2012 wydano łącznie około 100 mln porcji owocowo-warzywnych.

Jak pokazują wyniki prowadzonego od kilku lat monitorowania wdrażania nowej podstawy programowej w szkołach, nauczyciele coraz chętniej stosują aktywne metody nauczania, np. tworzenie sytuacji zadaniowych, ćwiczenia manipulacyjne, zabawy dydaktyczne czy wycieczki w teren. Ważnym elementem wdrożenia dziecka do edukacji szkolnej jest zapewnienie mu okresu adaptacyjnego. W większości badanych szkół okres ten trwał do 2 miesięcy. Szkoła zapewnia indywidualne podejście do każdego dziecka i dostosowanie metod pracy do tempa jego rozwoju.

Ponadto z badań wynika, że 96% szkół zapewnia uczniom możliwość pozostawienia podręczników w szkole. Współczesna szkoła już od klasy pierwszej gwarantuje również naukę języka obcego i zajęcia komputerowe. W prawie 90% badanych szkół młodsi uczniowie przynajmniej raz w tygodniu korzystają z pracowni informatycznych wyposażonych w odpowiednie oprogramowanie. W 90% szkół są sale gimnastyczne, z których korzystają uczniowie klas młodszych. Natomiast 86% badanych klas regularnie korzysta z boiska szkolnego.

Od 1 września 2014 roku w szkołach podstawowych edukację rozpocznie cały rocznik dzieci sześcioletnich i ponad 270 tysięcy dzieci w wieku 7 lat (przy założeniu, że w roku szkolnym 2013/2014 30% rocznika dzieci sześcioletnich będzie uczniami klas pierwszych). W roku szkolnym 2014/2015 w klasie pierwszej będzie ponad 270 tysięcy uczniów więcej niż w roku szkolnym 2013/2014. Dla tej liczby dzieci potrzebnych będzie około 15 tysięcy oddziałów przy założeniu, że średnia liczba uczniów w klasie l będzie równa 18 (czyli będzie taka, jak obecnie). Do zapewnienia edukacji dla tych dodatkowych 270 tysięcy uczniów potrzeba około 20 tysięcy etatów nauczycieli.

W roku szkolnym 2012/2013 w klasach I-III szkół podstawowych 124 tysięcy nauczycieli wykonuje swoje obowiązki w wymiarze 87,2 tysięcy etatów. Wśród nich są osoby ze specjalnością edukacja wczesnoszkolna (kształcenie zintegrowane, nauczanie początkowe), wychowanie przedszkolne, jak również specjaliści od nauczania języków obcych, wychowania fizycznego, wychowania muzycznego i plastycznego, nauczyciele religii, specjaliści od kształcenia specjalnego. 23 tysiące z tych nauczycieli to osoby zatrudnione w niepełnym wymiarze czasu pracy, należy przyjąć, że część z nich będzie gotowa zwiększyć swój wymiar zatrudnienia. Należy również zwrócić uwagę, że wielu nauczycieli posiada kwalifikacje do prowadzania więcej niż jednego przedmiotu lub rodzaju zajęć.

W roku szkolnym 2012/2013 w szkołach podstawowych nauczyciele z kwalifikacjami do edukacji wczesnoszkolnej wykonują obowiązki poza l etapem edukacyjnym w wymiarze 20,8 tysięcy etatu. Nauczyciele ci mogą w przyszłości uczyć w klasach l – III szkoły podstawowej. W 14,2 tysiącach oddziałów „zerowych” w szkołach podstawowych w roku szkolnym 2012/2013 nauczyciele wykonują obowiązki w wymiarze 14,8 tysięcy etatów. Przewiduje się, że podobna liczba oddziałów zerowych i nauczycieli będzie w roku szkolnym 2013/2014. W roku szkolnym 2014/2015 znaczna liczba nauczycieli oddziałów „zerowych” wraz ze swymi uczniami przejdzie do klas l szkół podstawowych (około 10 tysięcy nauczycieli).
Każdego roku kolegia nauczycielskie i szkoły wyższe przygotowują do zawodu nauczyciela absolwentów kierunków pedagogicznych, którzy nie zawsze znajdują zatrudnienie.

W roku szkolnym 2011/2012 kolegia nauczycielskie ukończyło 775 absolwentów kierunków wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna. W tym samym roku nauczycielskie kolegia języków obcych ukończyło 1985 absolwentów przygotowanych m.in. do pracy z dziećmi w klasach I-III szkoły podstawowej. W roku szkolnym 2010/2011 uniwersytety i uczelnie pedagogiczne ukończyło 38580 absolwentów kierunków pedagogicznych, wśród nich wielu o specjalności wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna (statystyki nie wyodrębniają tej grupy). Kierunek pedagogiczny w akademiach wychowania fizycznego ukończyło 3 995 absolwentów.

Należy również zwrócić uwagę, że wychowanie przedszkolne i edukacja wczesnoszkolna to jedyne obszary systemu oświaty, gdzie z powodów demograficznych i objęcia dzieci sześcioletnich obowiązkiem szkolnym wzrasta zapotrzebowanie na nauczycieli. Z tego powodu nauczyciele z kwalifikacjami np. do nauczania języków obcych czy wychowania fizycznego chętnie będą podejmować zatrudnienie w klasach I-III w szkołach podstawowych.

Podsumowując należy stwierdzić, że nie istnieje zagrożenie, że w roku szkolnym 2014/2015 zabraknie nauczycieli z kwalifikacjami do nauczania w klasach I-III szkół podstawowych.