Tomasz Chudy Natalia Robakowska Milosz Zwierzyk

Interpelacja w sprawie kontroli NIK przygotowania szkół na przyjęcie sześciolatków

12 listopada 2013 r.

Szanowna Pani Minister!

Jak podaje Dziennik Gazeta Prawna Najwyższa Izba Kontroli skontrolowała szkoły pod kątem przygotowania na przyjęcie sześciolatków – według NIK wyniki we wszystkich kategoriach poza wykwalifikowaniem nauczycieli są niezadowalające.

NIK wskazuje, iż w salach nie ma odpowiednich mebli, łazienki nie są odpowiednio przystosowane, brakuje placów zabaw. Połowa sal lekcyjnych spośród badanych szkół nie jest wyposażona w zgodnie z zaleceniami podstawy programowej kształcenia ogólnego dla I etapu edukacyjnego. 56% placówek nie zapewnia ciepłego posiłku uczniom, a w wielu z nich świetlica nie jest zorganizowana zgodnie z zaleceniami – nie ma np. podziału na 25-osobowe grupy.

W związku z powyższą sytuacją zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
1. Jakie są obowiązkowe, podstawowe standardy przygotowania szkoły do objęcia nauką dzieci sześcioletnich?
2. Jakie są alternatywne do programu „Radosna Szkoła” formy wsparcia organów prowadzących szkoły w przygotowaniu do objęcia nauką dzieci sześcioletnich?
3. Jakie działania podjęło ministerstwo w celu polepszenia standardów w szkołach i dostosowania ich infrastruktury do przyjęcia sześciolatków?

Odpowiedź Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Przemysława Krzyżanowskiego

Odpowiadając na interpelację Pana Posła Macieja Bolesława Orzechowskiego (SPS-023-22201/13) w sprawie wyników kontroli Najwyższej Izby Kontroli w zakresie przygotowania gmin i szkół do objęcia dzieci sześcioletnich obowiązkiem szkolnym, uprzejmie wyjaśniam:

Przygotowanie szkół podstawowych do objęcia nauką dzieci sześcioletnich jest procesem trwającym nieprzerwanie od 2009 r. i obejmuje obecnie prawie 13,5 tys. szkół podstawowych. Ogólna ocena NIK, zawarta w Informacji o wynikach kontroli przygotowania gmin i szkół do objęcia dzieci sześcioletnich obowiązkiem szkolnym, sformułowana została na podstawie wyników kontroli przeprowadzonych w 32 szkołach podstawowych i w 16 gminach z terenu 8 województw. Należy podkreślić, że żadna ze skontrolowanych przez NIK szkół i gmin nie otrzymała negatywnej oceny w kierowanych do nich wystąpieniach pokontrolnych. Wiele stwierdzonych nieprawidłowości zostało też usuniętych w trakcie kontroli. Pozostałe nie miały charakteru definitywnie uniemożliwiającego objęcie dzieci sześcioletnich obowiązkiem szkolnym.

Dzięki zaangażowaniu samorządów oraz rządowemu wsparciu, stan przygotowania polskich szkół na przyjęcie sześciolatków konsekwentnie się poprawia. Ministerstwo Edukacji Narodowej prowadziło i prowadzi wiele działań w tym zakresie:

- w 2013 r. jednostki samorządu terytorialnego prowadzące szkoły podstawowe otrzymały z budżetu państwa w ramach części oświatowej subwencji ogólnej
794 mln zł. Przekazanie tych środków jest związane ze wzrostem liczby uczniów w szkołach podstawowych o liczbę dzieci sześcioletnich, które już od 1 września 2013 r. rozpoczęły realizację obowiązku szkolnego. Dodatkowo na bezpośrednie wsparcie szkół i ich organów prowadzących przeznaczono około 831,5 mln zł ze środków unijnych, a na projekty systemowe, niepolegające na przekazaniu w sposób bezpośredni wsparcia finansowego do organów prowadzących przeznaczono kwotę około 328,8 mln zł,
- w latach 2009 – 2012 r. do gmin trafiło 1,9 mld zł z budżetu państwa i 631,5 mln zł ze środków unijnych, które przeznaczono na realizację projektów związanych z edukacją sześciolatków: m.in. doposażenie sal lekcyjnych i gimnastycznych
- ze środków programu rządowego Radosna szkoła wsparcie finansowe w zakresie zakupu pomocy dydaktycznych do szkolnych miejsc zabaw otrzymało 12 159 szkół podstawowych (tj. 90% wszystkich szkół). Oznacza to, że z kolorowych i nowoczesnych miejsc zabaw korzysta obecnie ponad 1 mln uczniów, w tym ponad 28 tys. dzieci, które edukację szkolną rozpoczęły w wieku sześciu lat,
- Ministerstwo Edukacji Narodowej współpracuje z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej w zakresie upowszechniania i monitorowania w szkołach i placówkach oświatowych rządowego programu Pomoc państwa w zakresie dożywiania. W 2012 roku programem objętych było ponad 88% szkół podstawowych. Polskie szkoły mają ponadto możliwość uczestniczenia w programach ustanowionych przez Komisję Europejską, w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, realizowanych przez Agencję Rynku Rolnego: Szklanka Mleka i Owoce w szkole. Mleko i przetwory mleczne spożywa 2,4 mln dzieci. Szacuje się, że dzieciom uczestniczącym w programie Owoce w szkole od jego uruchomienia w roku szkolnym 2009/2010 do końca roku szkolnego 2012/2013 wydano łącznie ok. 145 mln porcji owocowo-warzywnych,
- ponad 80 proc. szkół podstawowych uczestniczy w programie (środki UE), w ramach którego nauczyciele prowadzący zajęcia w najmłodszych klasach doskonalą swoje umiejętności pracy z uczniami,
- zwiększa się liczba nauczycieli opiekujących się dziećmi w świetlicy. Od roku 2008/2009 liczba etatów nauczycieli świetlicowych wzrosła o ponad 10%, mimo spadku liczby uczniów o 4,7%. Z badania MEN wynika, iż ze świetlicy korzystało 70% uczniów badanych szkół podstawowych,
- w przeprowadzonych w pierwszym półroczu 2012 r. przez Państwową Inspekcję Sanitarną kontrolach bardzo dobrą lub dobrą ocenę stanu przygotowania szkoły podstawowej do obniżenia wieku otrzymało ponad 93% skontrolowanych placówek.

Warto podkreślić, że w 90% szkół już są obecne dzieci sześcioletnie (w klasach pierwszych lub oddziałach zerowych). Samorządy już na początku 2012 roku deklarowały odpowiednie przygotowanie szkół na potrzeby sześciolatków podczas konsultacji społecznych projektu zmiany ustawy o systemie oświaty przesuwającego wiek rozpoczynania obowiązku szkolnego na rok 2014.

Jednym z założeń obniżenia wieku szkolnego jest maksymalne zbliżenie standardów nauczania i opieki w klasach l – III szkoły podstawowej do standardów z jakim dzieci mają do czynienia korzystając z wychowania przedszkolnego. W związku z tym, stopniowo zmieniane prawo oświatowe zbliża nauczanie i opiekę w szkole podstawowej do standardów obowiązujących w wychowaniu przedszkolnym:

- każdy nauczyciel pracujący w szkole powinien mieć odpowiednie kwalifikacje do nauczania na danym etapie edukacyjnym,
- nową podstawę programową kształcenia ogólnego i wychowania przedszkolnego przygotowano tak, aby nauczyciel opracowując program nauczania mógł dostosować jego treści, sposób i tempo realizacji do indywidualnych możliwości psychofizycznych swoich uczniów. Oznacza to, że jeżeli jest taka potrzeba, dzieci mogą uczyć się również poprzez zabawę i nie powinny być obciążane pracą domową,
- nauczyciel publicznej szkoły podstawowej organizując w danym dniu pracę uczniów tak jak i w przedszkolu, może dostosować czas trwania zajęć edukacyjnych i ich intensywność oraz długość przerw między nimi do potrzeb i możliwości dzieci. Przy czym, jest zobowiązany do zachowania ogólnego tygodniowego czasu zajęć, który musi gwarantować równomierne obciążenie uczniów lekcjami,
- zarówno w klasach l – III, jak i w wychowaniu przedszkolnym obowiązuje ocenianie opisowe, mające na celu pokazanie przede wszystkim postępów ucznia oraz zidentyfikowanie jego mocnych i słabych. Taki sposób oceniania umożliwia rodzicom bieżące monitorowanie postępów dziecka a nauczycielowi ułatwia planowanie pracy z poszczególnymi uczniami,
- tak jak w wychowaniu przedszkolnym liczba dzieci w oddziałach klas I-III publicznej szkoły podstawowej nie może być większa niż 25 uczniów a oddział powinien obejmować dzieci w zbliżonym wieku. Ta zasada, zgodnie z przyjętym przez Sejm w dniu 30 sierpnia 2013 r. projektem nowelizacji ustawy o systemie oświaty będzie stosowana 1 września 2014 r., kiedy dzieci sześcioletnie obligatoryjnie zostaną objęte edukacja szkolną,
- w każdej publicznej szkole podstawowej, jeśli taką potrzebę wyrażają rodzice, musi być zagwarantowana opieka świetlicowa. W zależności od wieku, potrzeb i zainteresowań uczniów zajęcia w ramach opieki świetlicowej mogą odbywać się także w sali gimnastycznej, na boisku, placu zabaw, szkolnej pracowni przedmiotowej. Ponadto, warto zauważyć, że już 90% szkół podstawowych posiada miejsce rekreacyjne wyposażone w ramach rządowego programu Radosna szkoła,
- szkoła każdemu dziecku musi zagwarantować miejsce na pozostawienie podręczników i przyborów szkolnych,
- każdy uczeń i jego rodzic ma prawo do bezpłatnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej organizowanej w systemie oświaty.

Działania związane z przygotowaniem szkół na przyjęcie dzieci sześcioletnich to priorytet Ministra Edukacji Narodowej. Dlatego też Wspieranie rozwoju dziecka młodszego w związku z obniżeniem wieku realizacji obowiązku szkolnego to podstawowy kierunek polityki oświatowej państwa zarówno w roku szkolnym 2012/2013, jak i 2013/2014.

Wyznaczenie takiego kierunku stanowi podstawę do planowania działań w tym zakresie przez organy nadzoru pedagogicznego, a także placówki doskonalenia nauczycieli. Kuratoria oświaty są zobowiązane do przeprowadzania w szkołach kontroli planowanych, by sprawdzać, jak placówki są przygotowane na przyjęcie sześcioletnich uczniów. Kuratorzy oświaty zostali również zobowiązani przez Ministra Edukacji Narodowej do stałego monitorowania przypadków nieprzygotowanych szkół na przyjęcie dzieci sześcioletnich zgłoszonych na infolinię 22 43-74-700. W okresie od 11 czerwca do 4 listopada br. zgłoszono potrzebę interwencji w 394 przypadkach, w odniesieniu do 255 szkół podstawowych. Najwięcej interwencji dotyczyło warunków lokalowych i wyposażenia, warunków sanitarnych oraz opieki świetlicowej. Do 4 listopada br. pracownicy kuratoriów oświaty zrealizowali 369 interwencji, w tym: przeprowadzili 201 kontroli, w 65 przypadkach interwencje przekazano innym instytucjom (organom prowadzącym szkoły, Państwowemu Inspektoratowi Sanitarnemu i stacjom sanitarno-epidemiologicznym).

Natomiast placówki doskonalenia nauczycieli mają za zadanie przygotowanie takich ofert szkoleń i kursów dla nauczycieli mających kwalifikacje do pracy z dziećmi w klasach I -III, dzięki którym mogą doskonalić swój warsztat pracy.

Z informacji przekazanych przez dyrektorów placówek doskonalenia nauczycieli wynika, że od stycznia do kwietnia 2013 roku placówki doskonalenia nauczycieli zrealizowały różne formy doskonalenia w zakresie związanym z rozpoczęciem przez dzieci sześcioletnie obowiązku szkolnego dla 66 589 nauczycieli szkół podstawowych, 64 692 nauczycieli przedszkoli i 3 050 nauczycieli pracujących w innych formach wychowania przedszkolnego.

Placówki doskonalenia nauczycieli przeprowadziły również działania polegające na przygotowaniu dyrektorów i nauczycieli do prowadzenia w szkole punktu konsultacyjnego dla rodziców dzieci, które mogą rozpocząć naukę w pierwszej klasie szkoły podstawowej. Dyrektorzy i nauczyciele otrzymali także materiały i opracowania wspomagające organizację i realizację działań adresowanych do rodziców dzieci, które rozpoczną naukę w pierwszej klasie szkoły podstawowej.